Ο ναός της Αγίας Παρασκευής του Δράκου στην Άρτα υψώνεται πάνω από τον συνοικισμό Αμπελιά – Αμμότοπο, βορειανατολικά της επαρχιακής οδού Άρτας-Χανόπουλου-Αμμότοπου, συνδέοντας την ίδρυσή του με την παρακείμενη σπηλιά ή «δρακότρυπα» (βάθους περίπου 30 μέτρων), όπως την αποκαλούν οι ντόπιοι.
Στην είσοδο της σπηλιάς, ανοίγματος περίπου 4×4 μ., ξεκινά στοά που σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση εκτείνεται έως δύο χιλιόμετρα και καταλήγει σε άλλη σπηλιά κοντά στον Γριμπόβο. Κατά το θρύλο, ο δράκος της σπηλιάς εμφανιζόταν στο πανηγύρι της περιοχής, αρπάζοντας ανθρώπους, ώσπου η Αγία Παρασκευή τον εξόντωσε, καθιερώνοντας τον τόπο ως ιερό προσκύνημα.
Η ακριβής χρονολογία θεμελίωσης του ναού δεν διασώζεται. Ωστόσο, τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά και οι τεχνικές κατασκευής τον τοποθετούν στο δεύτερο μισό του 11ου αιώνα, στις απαρχές της μεσοβυζαντινής περιόδου. Το ψηφιακό αρχείο του Δήμου Αρταίων τον αναφέρει ως μνημείο υπαγόμενο στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας.
Κατά τα μεσαιωνικά χρόνια και μετά την ίδρυση του Δεσποτάτου της Ηπείρου, ο ναός λειτούργησε ως μία από τις εκκλησίες της υπαίθρου, σημείο λατρείας αλλά και τοπικής συνεύρεσης. Στη διάρκεια των αιώνων υπέστη φθορές, ιδίως κατά την Επανάσταση του 1821, και ανακατασκευές σε τμήματα τοιχοποιίας και τρούλου.
Προστέθηκαν επίσης τρεις από τις πέντε πόρτες για ενίσχυση της στατικής επάρκειας. Στοιχεία της νότιας και δυτικής όψης, όπως και οι πλίνθινες ταινίες γύρω από τα παράθυρα του τρούλου, φανερώνουν επεμβάσεις νεότερων χρόνων.
Αρχιτεκτονικά, ο ναός ακολουθεί τον τύπο σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο, με τετράγωνο νάρθηκα δυτικά. Η τοιχοποιία είναι λιτή, με ασβεστόλιθους σε ακανόνιστες στρώσεις και περιορισμένη χρήση πλίνθων.
Πλίνθινες οδοντωτές ταινίες γύρω από τα ανοίγματα και διπλά τοξωτά πλαίσια στα δίλοφα παράθυρα σπάνε τη μονοτονία. Η στέγη καλύπτεται με πέτρινες πλάκες, χαρακτηριστικό των εκκλησιών της Ηπείρου. Οι παλιές τοιχογραφίες στο ιερό σώζονται ελάχιστα· παράδοση αναφέρει έργα του 1771, όμως πολλά έχουν καλυφθεί ή καταστραφεί από ανακαινίσεις και ασβεστοκάθαρση.
Στον κοινωνικό ιστό, ο ναός της Αγίας Παρασκευής του Δράκου διατηρεί σημαντικό ρόλο. Κάθε 25 και 26 Ιουλίου γίνονται λατρευτικές εκδηλώσεις — εσπερινός, αρτοκλασία, όρθρος και πανηγυρική θεία λειτουργία — που προσελκύουν πιστούς από όλη την Άρτα. Η παράδοση θέλει το αγίασμα της «δρακόσπηλιάς» να σταλάζει καθαρό νερό μόνο στις μέρες της πανήγυρης, το οποίο θεωρείται θαυματουργό.
Η πρόσβαση στον ναό είναι εύκολη μέσω της επαρχιακής οδού Άρτας-Χανόπουλου-Αμμοτόπου, σε ύψωμα περίπου 11 χλμ. βόρεια της Άρτας. Η επίσκεψη συνδυάζει θρησκευτικό και πολιτιστικό ενδιαφέρον, ειδικά για όσους αναζητούν μνημεία της βυζαντινής περιόδου στην Ήπειρο. Ο ναός αποτελεί αξιοθέατο του Δήμου Αρταίων και σημαντικό εκκλησιαστικό μνημείο, με συγκρίσεις σε ναούς όπως του Αγίου Βασιλείου στη Γέφυρα.
