Η Ιερά Μονή Παναγίας της Ροβέλιστας, γνωστή και ως «η Κυρά της ορεινής Άρτας», αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα θρησκευτικά προσκυνήματα στην περιοχή της Άρτας. Βρίσκεται σε δασώδη και απομονωμένη πλαγιά, κοντά στην Άνω Καλεντίνη, περίπου 30 χιλιόμετρα ανατολικά από την πόλη της Άρτας, με πρόσβαση από παράκαμψη του δρόμου Άρτας–Καρδίτσας.
Η ίδρυση της μονής αποδίδεται στον 10ο αιώνα. Ο Μητροπολίτης Άρτας Σεραφείμ (Ξενόπουλος) κατέγραψε ότι η μονή οικοδομήθηκε στα μέσα του 10ου αιώνα, καταστράφηκε το 1854 από οθωμανικές επιδρομές και ξαναχτίστηκε το 1856 με συνεισφορά των πιστών. Κατά τον εμφύλιο ερημώθηκε, ενώ το 1951 ο ιερομόναχος Μητροφάνης Μιτσιλής ξεκίνησε την αποκατάστασή της. Το 1963 μετατράπηκε σε γυναικεία μονή.
Κεντρικό στοιχείο της παράδοσης είναι η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας, γνωστής και ως «Μοσχοβίτισσα», που φυλάσσεται στο καθολικό. Η εικόνα, με αργυρό τρίπτυχο κάλυμμα του 1802, θεωρείται θαυματουργή και έχει συνδεθεί με σωτηρία από επιδημίες. Σύμφωνα με την παράδοση, σε χωριά όπως οι Σελλάδες, το Κομπότι και η Λιμίνη, οι θάνατοι σταμάτησαν αμέσως μετά τις λιτανείες.
Κατά την Επανάσταση του 1821, το μοναστήρι αποτέλεσε ορμητήριο αγωνιστών όπως ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, λόγω της απόκρημνης τοποθεσίας που πρόσφερε ασφάλεια.
Αρχιτεκτονικά, το καθολικό συνδυάζει στοιχεία παραδοσιακού ηπειρωτικού ρυθμού και μεταβυζαντινής ναοδομίας. Το εσωτερικό και το εξωτερικό κοσμούνται με αξιόλογες τοιχογραφίες. Παρά την έλλειψη τεκμηρίωσης για τον αρχικό αρχιτεκτονικό τύπο, οι ανακαινίσεις στοχεύουν στη διατήρηση της ιστορικής μορφής. Το περιβάλλον της μονής, γνωστό ως «Περιβόλι της Παναγιάς», προσφέρει υπέροχη θέα στον κάμπο της Άρτας και δημιουργεί αίσθηση ηρεμίας.
Σήμερα, η Ι. Μ. Παναγίας της Ροβέλιστας λειτουργεί ως γυναικεία κοινοβιακή μονή με περίπου 14 μοναχές υπό την ηγουμένη, υπαγόμενη στην Ιερά Μητρόπολη Άρτας. Πέρα από τόπος λατρείας, αποτελεί πνευματικό καταφύγιο, με αγρυπνίες, παρακλήσεις και θρησκευτικές λειτουργίες. Η εικόνα της Παναγίας μεταφέρεται συχνά σε χωριά για ευλογία, ενώ το ετήσιο πανηγύρι της 8ης Σεπτεμβρίου συγκεντρώνει πλήθος πιστών.
Για τον επισκέπτη, η διαδρομή απαιτεί προσοχή, ειδικά στο τελευταίο δασώδες τμήμα. Ωστόσο, κατά τις εορτές, η μονή ζωντανεύει με λιτανείες και εκδηλώσεις, προσφέροντας μοναδική εμπειρία. Η πολιτιστική της αξία έγκειται στη μακραίωνη ιστορία, την καλλιτεχνική της κληρονομιά και τη ζωντανή λαϊκή παράδοση.
